Yıl:2017   Sayı: 16   Alan: Gazetecilik  

Mehmet Sena KÖSEDAĞ
II. ABDÜLHAMİD DÖNEMİ SİYASAL GELİŞMELERİ VE BASIN REJİMİ
 
Türk basın tarihinde sansür; Sultan II. Abdülhamid’in adı ile özdeşleştirilmeye çalışılmaktadır. “İstibdat” olarak adlandırılan dönemle ilgili yapılan çalışmalar incelendiğinde, konunun tek taraflı bir bakış açısı ile ele alındığı; sansür uygulamaları doğrudan aktarılırken, bu uygulamaların nedenleri, Padişah’ın basına ve basın özgürlüğüne bakışı, muhalefetin ve gazetecilerin zihin yapısı ve o dönemin siyasi koşulları gibi faktörlerin, sansür uygulamaları ile olan nedensellik ilişkisinin yeterince sorgulanmadığı anlaşılmaktadır. Bu çalışmada, II. Abdülhamid döneminde uygulanan basın politikaları, Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu siyasal ve sosyal koşullarla ilişkili olarak objektif bir biçimde ele alınmaya çalışılmıştır. Kaynak tarama yöntemi ile gerçekleştirilen ve Abdülhamid’in tahtta kaldığı 1876-1908 arasını kapsayan çalışmada, bu dönemin matbuat ürünlerine uygulanan ağır müeyyideler nedeniyle basın yayın faaliyetlerinin büyük ölçüde sekteye uğradığı belirlenmiştir. Uygulanan sansürün salt Padişah’ın yönetim tarzından veya kişisel özelliklerinden kaynaklanmadığı, parçalanma tehlikesi ile karşı karşıya kalan Osmanlı Devleti’nin yaşadığı siyasal, sosyal ve ekonomik bunalımın da sansür mekanizmasının işletilmesinde etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışmada ayrıca mesleğini tehdit ve şantaj unsuru olarak kullanan gazetecilerin yanı sıra, dış devletlerden para almak suretiyle Osmanlı aleyhine tek taraflı yayın yapan gazetecilerin varlığına da dikkat çekilmiştir.

Anahtar Kelimeler: II. Abdülhamid, Basın, Sansür, İstibdat

Doi: 10.17361/UHIVE.2017.3.5

POLITICAL DEVELOPMENTS AND PRESS REGIME IN II. ABDULHAMID PERIOD
 
Censorship in the Turkish press history is being tried to be identified with the name of Sultan II. Abdülhamid. When the studies related to the period called "istibdat (period of autocracy)" are examined, it is considered with a one-sided viewpoint; It is understood that the censorship practices are told directly but factors such as the reasons for these practices, the view of the Sultan against press and freedom of press, the mindset of the opposition and journalists and the political conditions at the time, and their causality relationship with censorship practices are not sufficiently questioned. In this study, the press policies applied during Sultan II. Abdülhamid period were tried to be handled objectively in relation to the political and social conditions of the Ottoman State. The study, which was carried out by the source scanning method and which included II. Abdulhamid's throne period between 1876 and 1908, determined that the press activities were in large scale due to heavy sanctions on the printed products of this period. It is concluded the applied censorship is not because of the Sultan’s governing style or his personal characteristics, the political, social and economic crisis experienced by the Ottoman State, which faced the danger of disintegration was also effective in operating the censorship mechanism. In addition to journalists who use their profession as a threat and blackmail element, the study also noted the existence of journalists who unilaterally broadcast to the Ottomans by receiving money from foreign states.

Keywords: II. Abdülhamid, Press, Censor, İstibdat (Autocracy)

Doi: 10.17361/UHIVE.2017.3.5

Tam Metin