Yıl:2018   Sayı: 20   Alan: Sinema  

Lokman ZOR
SATYBALDY NARYMBETOV FİLMLERİNDE SSCB ELEŞTİRİSİ
 
Kazakistan sinemasının tanınmış isimlerinden Satybaldy Narymbetov, günümüz Kazakistan sinemasında son derece etkili bir yönetmendir. Kendine has bir anlayışı ve anlatım dili bulunmaktadır. Kapsam: Satybaldy Narymbetov, filmlerinde çoğunlukla Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği dönemini ele almış, Kazak halkının Sovyetler Birliği döneminde yaşadığı olayları, Sovyet ideolojisine ve iktidarına yönelik eleştirel bir bakış açısıyla yansıtmıştır. Amaç: Bu çalışmada; Narymbetov’un filmlerinde SSCB’ye yönelik ortaya koyduğu eleştiri biçimi ve bu eleştirinin ideolojik arka planının incelenmesi amaçlanmaktadır. Yöntem: Bu makalede, Satybaldy Narymbetov’un “Genç Akordeoncunun Yaşamı (Gözbebeğim)” ve “Leyla’nın Duası” isimli filmleri Teun A. van Dijk’ın eleştirel söylem analizi yöntemiyle incelenmiştir. Teun A. van Dijk’ın eleştirel söylem çözümlemesi, söylem düzlemindeki makro ve mikro yapılar aracılığıyla yapılmaktadır. Çalışmada; alt başlıklar halinde makro ve mikro yapıları oluşturan bütün unsurlar genel hatlarıyla bir arada ele alınmıştır. Sonuç: Satybaldy Narymbetov’un; Genç Akordeoncunun Yaşamı (Gözbebeğim) ve Leyla’nın Duası isimli filmleri, hem ele aldıkları konu, hem de konuyu işleyiş biçimleri itibariyle Sovyet ideolojisine ve SSCB’ne yönelik doğrudan bir eleştiri içermektedir. Filmlerdeki SSCB’ye yönelik eleştiriler, eleştirilerin biçimi ve ideolojik arka planları açıklanmıştır. Filmlerin ortaya koyduğu eleştiri, kasıtlı olarak oluşturulan konuşmalar ve görüntüler, kullanılan mekan ve dekorlar, seçilen efekt ve müziklerle desteklenmiş, filmi oluşturan tüm unsurlar aracılığıyla ortaya koyulması hedeflenen eleştirel tutuma katkı sağlanmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kazakistan Sineması, Satybaldy Narymbetov, Bir Akordeoncunun Yaşamı, Gözbebeğim, Leyla’nın Duası, Söylem Analizi, SSCB Eleştirisi

Doi: 10.17361/UHIVE.2018.20.03

USSR CRITIQUE IN SATYBALDY NARYMBETOV FILMS
 
Satybaldy Narymbetov, one of the well-known figures in Kazakhstan’s cinema, is an extremely effective director of present Kazakhstan cinema. He has a unique understanding and expressive language. Scope: Satybaldy Narymbetov, in his films, mostly dealt with the period of the USSR, reflecting the events of the Kazakh people during the Soviet era with a critical view of Soviet ideology and power. Aim: This study aims to examine the form of criticism Narymbetov reveals behind the events he describes in his films for the USSR and the ideological background of this criticism. Method: In this article, Satybaldy Narymbetov’s “The Life of Young Accordion Player (Közimning Qarasy)” and “Leyla’s Prayer” were critically analyzed through the Teun A. van Dijk’s analysis of critical discourse. Van Dijk's critical discourse analysis is done through discourse-level macro and microstructures. In the study, all the elements forming macro and micro structures in subheadings are considered together in general terms. Result: The films of Satybaldy Narymbetov, The Life of the Young Accordionist and Leyla’s Prayer contain a direct critique of the Soviet ideology and the USSR in terms of both the issue they deal with and the way they discuss the subject. The criticisms, criticisms and ideological backgrounds of the USSR in the films were explained. The criticism of the films has been supported by deliberately created speeches and images, spaces and decorations used, effects and music selected, and a contribution has been tried to be made to the targeted critical attitude aimed to be revealed through all the elements that make up the film.

Keywords: Kazakhistan Cinema, Satybaldy Narymbetov, The Life of a Young Accordion Player, Közimning Qarasy, Leyla’s Prayer, Discourse Analysis, USSR Critique

Doi: 10.17361/UHIVE.2018.20.03

Tam Metin